Adam Myjak i Kwadryga Apollina – najbardziej rozpoznawalne dzieło

Adam Myjak – wybitny polski rzeźbiarz, profesor i wielokrotny rektor warszawskiej ASP, jest twórcą jednej z najbardziej rozpoznawalnych współczesnych rzeźb monumentalnych w Polsce czyli Kwadrygi Apollina na fasadzie Teatru Wielkiego. Na zakończenie 2025 r., w którym zmarł ten wybitny artysta, warto przypomnieć jego wielki dorobek.

Przedstawiająca Apollina w czterokonnym rydwanie grupa rzeźbiarska zwieńczyła fasadę Teatru Wielkiego w Warszawie w roku 2002 r. czyli w 211. rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 Maja. Odsłonięcie monumentalnej, odlanej w brązie kwadrygi było wydarzeniem, które dopełniło pierwotne, klasycystyczne założenie Antonio Corazziego z 1825 r. a opiekun sztuk Apollo od razu stał się nowym znakiem rozpoznawczym Teatru Wielkiego. Twórcą dzieła był prof. Adam Myjak – profesor wydziału rzeźby i urzędujący wówczas drugą kadencję rektor Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, wspierany przez Janusza Pastwę, również profesora warszawskiej ASP.

Kwadryga to określenie znanego z antycznej Grecji i Rzymu czterokonnego rydwanu. Najczęściej przedstawiano na nim bóstwo, herosa lub triumfatora. W architekturze i sztuce monumentalnej kwadrygi umieszczano zwykle na szczytach gmachów jako symbol siły, harmonii i zwycięstwa.

„Nad perystylem teatru jest utworzona platforma, służyć ma za podstawę Apollinowi, stojącemu na wozie tryumfalnym przez cztery konie ciągnionym” – pisał w 1825 r. Ludwik Kozubowski Prace nad tą rzeźbą przerwało jednak powstanie listopadowe. Budynek teatru, wówczas jeszcze w budowie, pełnił rolę lazaretu, a po klęsce powstania carskie represje pogrzebały plany dopełnienia gmachu kwadrygą. W XIX wieku powstały jedynie kolejne kurtyny sceniczne przedstawiające Apollina, a monumentalna rzeźba wciąż nie pojawiała się na fasadzie – ani po 1918 r., ani w 1965 r., po powojennej odbudowie teatru.

Dopiero po 1989 r., z inicjatywy dyrektora Waldemara Dąbrowskiego, powrócono do pierwotnego zamysłu. W 1999 r. powierzono jego realizację Adamowi Myjakowi – cenionemu rzeźbiarzowi, profesorowi i wielokrotnemu rektorowi warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych.

Ścieżki artystycznego życia

Adam Myjak (1947–2025) urodził się w Starym Sączu, dzieciństwo spędził w Częstochowie, a od 1958 r. dorastał w Sandomierzu, gdzie ukończył szkołę podstawową i liceum. W 1965 r., zgodnie z pasją plastyczną, rozpoczął studia na Wydziale Rzeźby ASP w Warszawie pod kierunkiem Stanisława Słoniny, Stanisława Kulona i Mariana Wnuka; dyplom obronił z wyróżnieniem u Jana Bohdana Chmielewskiego (1971). Z uczelnią związał się na całe życie, przechodząc wszystkie szczeble kariery – od asystenta po profesora zwyczajnego. W latach 1979–1981 przebywał na stypendium twórczym w Duisburgu, gdzie wykładał rzeźbę.

Był jedną z najważniejszych postaci środowiska artystycznego: redaktorem pism „Orientacja” i „Nowy Wyraz”, stypendystą Ministerstwa Kultury, członkiem czynnym Polskiej Akademii Umiejętności (od 2009 r.), laureatem licznych nagród, od młodzieńczych wyróżnień studenckich po Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1997), Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2005) i nagrodę MKiDN za osiągnięcia organizacyjne (2020). Zmarł 5 kwietnia 2025 r., spoczął na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.

Pomimo ogromnego zaangażowania w życie uczelni był niezwykle płodnym twórcą. Jego dorobek obejmuje zarówno posągi o futurystycznych formach, jak „Figura”, jak i realistyczne dzieła, m.in. drzwi kościoła św. Jakuba w Olsztynie z wizerunkiem papieża Jana Pawła II (1991). Stworzył liczne popiersia – w tym znakomite portrety Tadeusza Mazowieckiego. Zaprojektował także pomniki (m.in. Pomnik Katyński, pomnik Tadeusza Kościuszki w Połańcu, pomnik Homo Homini w Kielcach), realizacje plenerowe, rzeźby sakralne i medalierskie. Był autorem ponad 50 wystaw indywidualnych w Polsce i za granicą, uczestniczył w wielu wystawach zbiorowych.

Kwadryga Teatru Wielkiego

Kwadryga Myjaka i Pastwy, której realizacja trwała blisko trzy lata, nawiązuje do klasycystycznego projektu Malińskiego z 1825 r., ale ma wyrazisty, współczesny charakter. Jak podkreślał Myjak: „Współczesne są np. ogony i grzywy rumaków czy płaszcz Apollina, ale w swym zamierzeniu obiekt ten opiera się na tradycyjnych fundamentach sztuki greckiej.” Pastwa dodawał z dumą: „To będzie jedyna taka Kwadryga w Europie. Konie biegną po skosie, a nie na wprost – to szalenie plastyczne.”

Ustawiona w 2002 r. rzeźba, ważąca pięć ton i mająca rumaki o wysokości trzech metrów, rzeczywiście stała się – zgodnie ze słowami Kozubowskiego – „główną rzeźbą w całej budowli”. W projekcie widać również inspiracje zachowanym, maleńkim szkicem Corazziego. Jak zauważył Waldemar Dąbrowski: „To autorski projekt artystów – Myjaka i Pastwy – idący tropem corazziańskim.”

Jerzy Miziołek

 

Źródło: DlaPolonii