„Czarny karnawał. Ensor/Wojtkiewicz” – nowa wystawa czasowa w Muzeum Narodowym w Warszawie

[…] a ot, co z nas pozostało: lalki, szopka, podłe maski, farbowany fałsz, obrazki … Stanisław Wyspiański, Wesele, 1901. Tymi słowami z poematu Wyspiańskiego otwiera się wystawa czasowa „Czarny karnawał. Ensor/Wojtkiewicz”. – bezprecedensowe zestawienie twórczości dwóch artystów z przełomu XIX i XX w. W dziełach Belga Jamesa Ensora i Polaka Witolda Wojtkiewicza pojawia się teatr, cyrk, maskarada, ironia, senne marzenia i śmierć. Obrazom, rysunkom i grafikom towarzyszą maski, kukiełki i karnawałowe stroje.

James Ensor (1860–1949), belgijski mistrz groteski, i Witold Wojtkiewicz (1879–1909), wizjoner Młodej Polski, dzielą wspólną wrażliwość: niepokój wobec świata, fascynację maską, śmiercią i teatrem życia. Ensor, zakorzeniony w folklorze Ostendy, malował wizje karnawałowego szaleństwa, pełne masek, parad i barwnego chaosu. Przekornie i dosadnie piętnował obłudę i głupotę. Operował ostrymi kolorami i deformacją postaci. Bardziej liryczny Wojtkiewicz tworzył melancholijne obrazy dzieciństwa, szaleństwa i śmierci, gdzie niewinność spotyka się ze stratą i kruchością istnienia. Jego postaci to ożywione lalki, istoty na granicy jawy i snu, wyobcowane, często wykluczone. Obaj pokazują świat na opak – zarazem absurdalny i boleśnie prawdziwy”, opowiadała kuratorka Joanna Kilian.

“Czarny karnawał to metafora świata na opak: wolności od norm, szaleństwa, anarchii i śmierci. Niemal 200 dzieł sztuki i obiektów, prezentowanych w teatralnie zaaranżowanej przestrzeni, układa się w świat groteski, maskarady, fantazji i widowiska. To jest bezprecedensowe zestawienie twórczości Jamesa Ensora i Witolda Wojtkiewicza, których wyobraźnie splatają się w przewrotnym dialogu.

Ekspozycja przybliża widzowi kluczowe wątki obecne w sztuce przełomu wieków: fascynację maskaradą, teatrem i cyrkiem jako metaforą gry pozorów, baśniowe i dziecięce fantazje oraz śmierć i przemijanie.

Wystawa została podzielona na sześć przestrzeni:

• „Lalki, szopka, podłe maski” – wprowadza w świat masek i kukiełek, które inspirowały obu twórców,
• „Zielony Balonik” – oddaje klimat krakowskiego kabaretu, w którym dojrzewała artystyczna osobowość Wojtkiewicza,
• „Karnawał” – eksploruje belgijskie tradycje, pokazując źródła inspiracji Ensora,
• „Na wiec!” – ukazuje społeczne zaangażowanie artystów, ich ostrą jak brzytwa satyrę,
• „Z dziecięcych póz” – prezentuje dzieciństwo jako przestrzeń niepokoju,
• „Thanatos” – to część wystawy, w której motyw śmierci staje się ostatnim aktem karnawału.

“Na wystawie spotyka się dwóch artystów, którzy fizycznie nie spotkali się nigdy, ale którzy podobnie odczuwali i opisywali świat. Dzięki sile ich sztuki spotykają się też dwa kraje: Polska i Belgia. I rozmawiają najbardziej uniwersalnym z języków – językiem kultury – mówi Marta Cienkowska, ministra kultury i dziedzictwa narodowego.

Obrazy z kolekcji wielu polskich muzeów uzupełniają kontekstowo prace innych artystów epoki, m.in. Jacka Malczewskiego, Tadeusza Makowskiego, Wojciecha Weissa, Olgi Boznańskiej czy Leona Wyczółkowskiego. Narrację wystawy dopełniają teatralne kukiełki, maski i stroje karnawałowe, a także instalacja dźwiękowa z poematem Jarosława Mikołajewskiego.

Ekspozycja powstała dzięki współpracy Polski z regionem Flandrii w Belgii.

Na podstawie materiałów MNW przygotowała Jolanta Wolski, OAM JP

Zobacz:

Świąteczne obrzędy na świecie The Outback loses a true-blue character WHO przestrzega przed paniką związaną z koronawirusem i noszeniem maseczek chirurgicznych przez zdrowe osoby