Czy Wajda wciąż jest z nami? Filmowcy o dziedzictwie mistrza i odpowiedzialności artysty

Andrzej Wajda pozostaje aktualny dzięki połączeniu najwyższego artyzmu z zaangażowaniem obywatelskim, a jego filmy mogą nadal inspirować młodych widzów i twórców – uznali uczestnicy dyskusji podczas Igrzysk Wolności w Łodzi.

Panel „Czy Wajda wciąż jest z nami? O wpływie mistrza na współczesne kino” poświęcono dziedzictwu reżysera, jego wpływowi na kolejne pokolenia filmowców oraz aktualności tematów, które podejmował w swojej twórczości. Rozmówcy zastanawiali się także nad rolą kina we współczesnym świecie, znaczeniem artystycznej niezależności i potrzebą wspierania kultury.

„Więcej by nam się przydało Wajdów”

Reżyserka Agnieszka Holland podkreśliła, że dorobek Wajdy pozostaje ważny nie tylko ze względu na jego filmy, ale również na sposób myślenia o sztuce i powinnościach twórcy. Jej zdaniem reżyser potrafił łączyć artystyczną doskonałość z zaangażowaniem w sprawy publiczne, nie rezygnując przy tym z poszukiwania prawdy o człowieku.

„Jego duch jest z nami, ale też jego stosunek do sztuki, do kina, do odpowiedzialności artysty, żeby nie uciekać od rzeczywistości. Andrzej Wajda to najwyższy artyzm i zaangażowanie obywatelskie. Wciąż jest bardzo aktualny. Więcej by nam się przydało Wajdów” – powiedziała Holland.

Reżyserka zwróciła uwagę, że Wajda podejmował zarówno tematy historyczne i wojenne, jak i zagadnienia związane ze współczesnością. Sięgał po klasykę literatury, reinterpretując ją na własny sposób, a jednocześnie poszukiwał bohatera zdolnego wyrazić doświadczenia swojej epoki. Istotne pozostawały dla niego pytania o rolę artysty i kondycję człowieka. Zdaniem Holland dziś szczególnie trudno znaleźć postać, która mogłaby wiarygodnie wyrazić ducha współczesności.

Szkoła, która ma pomóc znaleźć własny język

Wojciech Marczewski, dyrektor programowy Szkoły Wajdy, przedstawił reżysera jako twórcę nieustannie poszukującego, otwartego na nowe doświadczenia i odmienne sposoby myślenia. Jak zaznaczył, Wajda nie chciał tworzyć szkoły, która narzucałaby młodym filmowcom jeden właściwy sposób realizowania filmów. Zależało mu na stworzeniu warunków, w których mogliby odnaleźć własny język artystyczny.

„To jest szkoła, która ma pomóc znaleźć własny ton, własny język” – mówił Marczewski.

Paweł Maślona, reżyser i scenarzysta, mówił o Wajdzie jako o mistrzu, którego uznanie miało dla młodego filmowca szczególną wartość. W twórczości Wajdy ważny był jego zdaniem rozmach inscenizacyjny i symboliczny. Umiejętność prowadzenia aktorów, budowania wieloplanowych scen i tworzenia rozbudowanych obrazów służyła przekazywaniu treści wykraczających poza sam efekt wizualny. Maślona dodał, że dopiero z czasem coraz lepiej rozumie podejście Wajdy do reżyserii i samej istoty kina.

Kultura jako inwestycja

Do znaczenia wspierania kultury nawiązała Beata Stelmach, prezeska zarządu Totalizatora Sportowego.

„Kultura nie jest kosztem dla instytucji biznesu. Kultura jest przede wszystkim inwestycją, bo to jest to, co tworzy naszą tożsamość narodową” – powiedziała.

Zwróciła uwagę, że Wajda jest jednym z twórców kojarzonych z Polską na świecie, podobnie jak Fryderyk Chopin czy Solidarność. Jej zdaniem „Ziemia obiecana” pozostaje aktualną lekcją odpowiedzialności biznesowej, bo mimo zmian w kapitalizmie nie zmieniły się podstawowe dylematy moralne związane z uczciwością, troską o zespół i społeczną rolą przedsiębiorstw.

Od czego zacząć oglądanie

Grażyna Torbicka, dyrektor artystyczna Festiwalu Filmu BNP Paribas Dwa Brzegi, zwróciła uwagę na komunikatywność filmów Wajdy i ich potencjał w docieraniu do młodych odbiorców.

„Młodzi widzowie, jeśli tylko będą oglądać filmy Andrzeja Wajdy, to na pewno je zrozumieją, bo Andrzej Wajda był twórcą niezwykle komunikatywnym” – powiedziała Torbicka.

Zachęciła do poznawania wczesnych filmów reżysera, w tym „Niewinnych czarodziejów”, a także „Powidoków”, których bohaterem jest związany z Łodzią artysta Władysław Strzemiński. Jak podkreśliła, ten film opowiada o godności człowieka i artysty oraz dążeniu do wolności i niezależności. Dodała, że film nie musi zmieniać świata w całości, by mieć znaczenie: może wpływać na sposób myślenia pojedynczych osób o życiu, innych ludziach i otaczającej rzeczywistości.

Uczestnicy dyskusji wskazywali, że dziedzictwo Wajdy nie ogranicza się do filmografii. Obejmuje także postawę wobec sztuki, obronę niezależności twórczej, otwartość na kolejne pokolenia oraz przekonanie, że kino powinno łączyć artystyczną formę z opowieścią o sprawach istotnych dla człowieka i społeczeństwa.

 

Źródło: PAP MediaRoom