Lwów jako źródło formacji ducha

Nowa książka Mariusz Jerzy Olbromski pt. Lwów Jana Parandowskiego to publikacja szczególna – zarówno na tle dotychczasowego dorobku autora, jak i w obrębie współczesnej literatury eseistyczno-albumowej poświęconej dziedzictwu Kresów. Wydana pod koniec 2025 roku nakładem Biblioteki „Nowego Kuriera Galicyjskiego”, stanowi dojrzałe i pogłębione studium relacji pomiędzy miastem a pisarzem, którego twórczość na trwałe wpisała się w kanon polskiej humanistyki.

Olbromski podejmuje temat Lwów jako przestrzeni formacyjnej dla Jan Parandowski – autora Mitologii, znawcy kultury antycznej i jednego z najwybitniejszych stylistów polskiej prozy XX wieku. Esej wprowadzający oraz komentarze do ponad stu barwnych fotografii autorstwa Anny Gordijewskiej tworzą narrację, w której miasto jawi się nie jako bierne tło biograficzne, lecz jako żywy organizm współkształtujący wrażliwość, intelekt i wyobraźnię twórczą Parandowskiego*.

Szczególną wartością książki jest harmonijne połączenie słowa i obrazu. Fotografie współczesne sąsiadują z reprodukcjami archiwalnych pocztówek i unikalnych zdjęć z końca XIX wieku oraz dwudziestolecia międzywojennego, pochodzących z kolekcji Igora i Ireny Kotłobułatowych. Ten dialog czasów wzmacnia przekaz książki, czyniąc ją nie tylko esejem literackim, lecz również wizualnym dokumentem pamięci miasta .

Lwów Jana Parandowskiego wpisuje się konsekwentnie w prowadzoną przez Olbromskiego od lat refleksję nad dziedzictwem kulturowym dawnych ziem Rzeczypospolitej. Podobnie jak wcześniejsze publikacje autora – Kresowa bałagułka czy Lwów Stanisława Lema – także i ta książka wyrasta z głębokiego przekonania o potrzebie ochrony pamięci kultury oraz dialogu polsko-ukraińskiego. Jednak w odróżnieniu od poprzednich prac, nowy tom cechuje się szczególną powściągliwością interpretacyjną i skupieniem na jednym bohaterze, co pozwala osiągnąć efekt intelektualnej klarowności i eseistycznej elegancji.

Recenzowana publikacja jest dziełem dojrzałym, skierowanym zarówno do czytelników zainteresowanych biografią Parandowskiego, jak i do tych, którzy poszukują pogłębionej refleksji nad rolą miasta w kształtowaniu pisarskiej tożsamości. To książka, która nie tylko przypomina o wielkości autora Mitologii, lecz także przywraca Lwów jako jedno z kluczowych centrów polskiej kultury duchowej XX wieku.

*  Jan Parandowski (ur. 11 maja 1895 we Lwowie, zm. 26 września 1978 w Warszawie) – polski pisarz, eseista i tłumacz literatury, autor Mitologii, medalista olimpijski (1936). Był dwukrotnie nominowany do Nagrody Nobla w dziedzinie literatury (1957, 1959)[1]. Jan Parandowski był synem ks. Jana Bartoszewskiego, duchownego greckokatolickiego i Julii Parandowskiej.

W okresie pobytu w Rosji zawarł związek małżeński z Aurelią Wyleżyńską, z którą później się rozstał. Ponieważ ślub miał charakter cywilny (według ustawodawstwa wprowadzonego przez bolszewików), w świetle prawa II Rzeczypospolitej nie był uznawany i Jan Parandowski pozostawał kawalerem]. Mógł więc 8 sierpnia 1925 r. wyjść za Reginę Henrykę (po konwersji na katolicyzm – Irenę Marię Helzel (2 grudnia 1903 – 27 października 1993.
W 1929 przeniósł się do Warszawy i zamieszkał w pensjonacie przy ul. Szpitalnej, następnie w kwietniu 1930 r. wynajął czteropokojowe mieszkanie przy ul. Czerniakowskiej 202. Z powodu problemów finansowych przeprowadził się do tańszego lokalu przy ul. Bema 70 na Woli, gdzie mieszkał w latach 1933-1937. Dopiero stabilna i dobrze płatna praca kierownika Wydziału Literackiego Polskiego Radia pozwoliła mu na zakup własnego mieszkania przy ul. Filtrowej 62].

Córka Jana Parandowskiego, Roma Parandowska-Szczepkowska, była żoną aktora Andrzeja Szczepkowskiego i matką aktorki Joanny Szczepkowskiej. Starszy syn, Zbigniew Parandowski (1929–2017), był architektem, natomiast młodszy, Piotr Parandowski (1944–2012), był archeologiem, reżyserem filmów dokumentalnych.