11 listopada: dlaczego akurat ta data? Historia Narodowego Święta Niepodległości

Narodowe Święto Niepodległości, obchodzone 11 listopada, upamiętnia odzyskanie przez Polskę niepodległości w 1918 roku po okresie rozbiorów. Droga tej daty do kalendarza była jednak dłuższa i bardziej zawiła, niż się często sądzi.

Dla Polaków 11 listopada 1918 roku jest symbolem odzyskania niepodległości po okresie rozbiorów. Tego dnia zawarto rozejm w Compiègne, który zakończył I wojnę światową, a w Warszawie Rada Regencyjna przekazała Józefowi Piłsudskiemu naczelne dowództwo nad polskimi siłami zbrojnymi. Piłsudski przybył do stolicy dzień wcześniej, 10 listopada, a w ciągu kilku dni skupił w swoich rękach pełnię władzy.

Data nie była oczywista

Historycy zwracają uwagę, że w dyskusji o terminie święta rozważano około piętnastu różnych dat. Ostatecznie wybrano datę związaną z przejęciem dowództwa przez Piłsudskiego i końcem wojny na zachodzie Europy.

W pierwszych latach po wojnie rocznicy nie obchodzono, bo państwo toczyło walki o granice. Pierwsze pełne uroczystości odbyły się 14 listopada 1920 roku, kiedy Piłsudski otrzymał buławę marszałkowską. Dzień wolny dla urzędników państwowych wprowadził okólnik z 8 listopada 1926 roku, a rangę święta państwowego nadała mu dopiero ustawa z 23 kwietnia 1937 roku. Państwowe obchody odbyły się w 1937 i 1938 roku.

Zakaz, zastępstwo i powrót

W czasie niemieckiej okupacji jawne świętowanie było niemożliwe. Polacy obchodzili rocznicę konspiracyjnie, m.in. przez napisy i ulotki. Po wojnie, 22 lipca 1945 roku, ustawą Krajowej Rady Narodowej zniesiono Święto Niepodległości, a w jego miejsce ustanowiono Narodowe Święto Odrodzenia Polski, obchodzone 22 lipca. Mimo to w latach 80. opozycja organizowała własne obchody 11 listopada.

Święto wróciło do kalendarza 15 lutego 1989 roku, na mocy ustawy Sejmu, pod nazwą Narodowe Święto Niepodległości. Rok później, 6 kwietnia 1990 roku, zlikwidowano obchody 22 lipca, a 11 listopada stał się jedynym dniem niepodległości w polskim kalendarzu.

Jak obchodzimy je dziś

Główne uroczystości państwowe odbywają się w Warszawie na placu marszałka Józefa Piłsudskiego, przed Grobem Nieznanego Żołnierza: ze zmianą warty i składaniem wieńców. W stolicy organizowany jest też Koncert Niepodległości w Muzeum Powstania Warszawskiego (od 2009 roku) oraz Bieg Niepodległości, którego pierwszą edycję zorganizowano w 1989 roku.

Polonia i niepodległość

Święto jest ważne również dla Polaków mieszkających poza krajem. W życzeniach składanych Polonii z okazji tego dnia polskie ministerstwo spraw zagranicznych podkreślało, że Polacy za granicą od zawsze wspierali Polskę i jej dążenia niepodległościowe, a niepodległość 1918 roku spełniła marzenia kilku pokoleń, które przez rozbiory i prześladowania nie traciły nadziei.

Grzegorz Turski (gpt)