Historia, Kultura, Polska

110 lat temu zmarł Henryk Sienkiewicz. Nobel, „Trylogia” i pomoc dla ofiar wojny

W niedzielę 15 listopada minęło 110 lat od śmierci Henryka Sienkiewicza, pierwszego Polaka uhonorowanego literacką Nagrodą Nobla. Autor „Trylogii” i „Quo vadis” zmarł w 1916 roku w szwajcarskim Vevey. W czasie wojny razem z Ignacym Paderewskim pomagał w Szwajcarii ofiarom wojny w Polsce.

Archiwalna czarno-biała fotografia Henryka Sienkiewicza: siedzący mężczyzna z bródką, w ciemnym garniturze, widziany z profilu
Henryk Sienkiewicz Fot. nieznany/Wikimedia

Henryk Sienkiewicz zmarł 15 listopada 1916 roku w Vevey w Szwajcarii. Był pierwszym Polakiem uhonorowanym literacką Nagrodą Nobla, którą otrzymał w 1905 roku. W uzasadnieniu mowa o jego wybitnych zasługach jako pisarza epickiego.

Od Woli Okrzejskiej do dziennikarstwa

Przyszedł na świat 5 maja 1846 roku w Woli Okrzejskiej na Podlasiu. Rodzina pochodziła ze zubożałej szlachty, a w 1861 roku przeniosła się do Warszawy. Jako dziennikarz zadebiutował w 1869 roku; pisał między innymi do „Gazety Polskiej” i „Niwy”.

Za ocean wyruszył w lutym 1876 roku razem z Heleną Modrzejewską i jej przyjaciółmi, a w 1878 roku wrócił do Europy. Korespondencje z tej podróży ukazywały się w „Gazecie Polskiej” jako „Listy z podróży do Ameryki”.

„Trylogia” i „Quo vadis”

Powieści „Ogniem i mieczem”, „Potop” i „Pan Wołodyjowski” ukazywały się w odcinkach w prasie w latach 1883–1888. Do najbardziej znanych dzieł pisarza należą też „Krzyżacy”, „Quo vadis” oraz „W pustyni i w puszczy”, drukowana w odcinkach w 1910 roku.

„Quo vadis” przetłumaczono na 57 języków i wydano w ponad 70 państwach. W 1900 roku Sienkiewicz otrzymał od narodu majątek ziemski w Oblęgorku; pałacyk pisarza jest dziś oddziałem Muzeum Narodowego w Kielcach.

Wpływ i spory o pisarza

Książki Sienkiewicza w ogromnym stopniu ukształtowały to, jak Polacy postrzegają własne dzieje. Stanisław Cat-Mackiewicz uznał, że oddziaływanie Sienkiewicza było tak silne, iż „my z niego wszyscy”.

Witold Gombrowicz, choć tę prozę oceniał bardzo krytycznie, przyznawał jej autorowi geniusz i nazwał go „pierwszorzędnym pisarzem drugorzędnym”. Znacznie ostrzej ocenił go Stanisław Brzozowski, który określił Sienkiewicza jako „klasyka polskiej ciemnoty, szlacheckiego nieuctwa”. „Potop” krytykowano za powierzchowność i brak analizy politycznej – tak oceniali go między innymi Świętochowski, Orzeszkowa i Prus – ale czytelnicy byli nim zachwyceni.

Pomoc z Vevey

Po wybuchu I wojny światowej Sienkiewicz osiadł w Szwajcarii, w Vevey. Razem z Ignacym Paderewskim współzałożył Szwajcarski Komitet Generalny Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce.

Pisarz został pochowany w Vevey. Jego prochy sprowadzono do Polski w 1924 roku i 27 października złożono w krypcie warszawskiej katedry św. Jana, obok prezydenta Gabriela Narutowicza.

(gpt)

Źródło: Dzieje.pl, Wikipedia