Prawie sto kamiennych pięściaków – dużych narzędzi z epoki kamienia – zebrali już polscy archeolodzy w dolinie Okwa na Kalahari. Są to wyroby tradycji aszelskiej, której początki datuje się na ok. 1,7 mln lat temu. Zespół z Uniwersytetu Wrocławskiego chce ustalić, jak wczesne społeczności korzystały z tamtejszego krajobrazu.

„W zasadzie możemy powiedzieć, że Uniwersytet Wrocławski dostał całą pustynię Kalahari do swoich badań nad najstarszymi epizodami ludzkości” – tak skalę zadania opisuje prof. Mirosław Masojć, dyrektor Instytutu Archeologii UWr i kierownik zespołu. Badania toczą się dzięki grantowi Narodowego Centrum Nauki. Archeolodzy szukają przede wszystkim najstarszych śladów homininów – tego, gdzie przebywali i którędy wędrowali – a także stanowisk, które można badać bezpośrednio.
Pięściaki nad dawnym jeziorem
Około 40 pięściaków to tegoroczny plon jednego stanowiska. Razem z narzędziami znaleziono to, co zostaje przy ich wytwarzaniu i przy obróbce kamiennych brył. Cała kolekcja z Kalahari zbliża się już do stu egzemplarzy.
Narzędzia leżały na brzegu jeziora, które istniało w dolinie Okwa w plejstocenie. Dziś dolina jest sucha. Jej początek leży na pograniczu Botswany i Namibii, a w pobliżu nie ma dużych współczesnych skupisk ludności. Dawna sieć rzek i jezior utrwaliła w osadach zmiany środowiska i ślady ludzkiej obecności.
Czym jest tradycja aszelska
Pięściak – duże kamienne narzędzie – to najbardziej charakterystyczny wyrób tej tradycji, jednej z najstarszych technologii epoki kamienia. Prof. Masojć wyjaśnia: „Obecnie przyjmuje się, że tradycja aszelska pojawiła się około 1,7 mln lat temu i przetrwała do około 200 tys. lat temu”. Znana jest z Afryki, Azji i Europy, a należy do dolnego paleolitu.
Busz i wyrobiska
Dlaczego ten zakątek Kalahari wciąż jest słabo poznany? Znaczną część pustyni porastają zarośla tak gęste, że przejście przez nie jest wyzwaniem. Prof. Masojć właśnie w tych zaroślach, odcinających drogę do wielu miejsc, widzi główną przyczynę białych plam na archeologicznej mapie doliny.
Z pomocą przyszło budownictwo drogowe. Botswańczycy często budują drogi z calcretów – osadów scementowanych węglanem wapnia – a te występują także w dolinie Okwa. Wyrobiska te przydały się także archeologom. Prof. Masojć mówi, że okazały się „niezwykle cenne, ponieważ odsłaniają osady Kalahari i pozwalają zajrzeć w budowę geologiczną doliny”. W takich odsłonięciach odkryto ślady plejstoceńskich rzek i jeziora.
Analizy w Krakowie
Zabytki trafiły do Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, gdzie są szczegółowo badane. Naukowcy porównają je z pięściakami z obszarów na północ od Kalahari i ze znaleziskami aszelskimi z RPA. Szerszy cel to odpowiedź na pytanie, jak wczesne społeczności posługiwały się krajobrazem Kalahari i radziły sobie ze zmianami warunków w południowej Afryce. Do tego oprócz analizy technologii narzędzi potrzebne są badania osadów, datowanie i rekonstrukcja dawnego środowiska.
Wrocławscy archeolodzy pracują razem z naukowcami z University of Botswana, z koreańskiego instytutu KIGAM (Korea Institute of Geoscience and Mineral Resources) oraz z Zakładu Geologii Regionalnej i Złożowej Państwowego Instytutu Geologicznego – PIB w Warszawie.
(gpt)
Źródło: Nauka w Polsce




USD
AUD
CAD
NZD
EUR
CHF
GBP 












