Robin White – malarka, która opowiedziała Nową Zelandię i Pacyfik

Dame Robin White należy do najwybitniejszych współczesnych artystek Nowej Zelandii. Spotkałem ją z jej mężem wiele lat temu w Lower Hutt, w domu Kasi i Charlesa Waldegrave. Ta nowozelandzka malarka od ponad pięćdziesięciu lat konsekwentnie tworzy dzieła, które dokumentują życie zwykłych ludzi, krajobrazy oraz kulturę wysp Pacyfiku. Jej twórczość jest świadectwem niezwykłej wrażliwości na człowieka, miejsce i codzienność.

Karierę rozpoczęła na początku lat siedemdziesiątych po ukończeniu Elam School of Fine Arts w Auckland. Już w pierwszych latach wypracowała własny, łatwo rozpoznawalny styl. Malowała spokojne krajobrazy Nowej Zelandii, niewielkie miasteczka, przydrożne sklepy, samochody, domy i ludzi wykonujących codzienne czynności. Jej obrazy wyróżniają się wyraźnym konturem, dużymi płaszczyznami czystego koloru oraz oszczędnością środków wyrazu. Dzięki temu nawet zwyczajne motywy nabierają ponadczasowego charakteru.

Jednym z najbardziej znanych obrazów artystki jest „Fish and Chips, Maketu” z 1975 roku, który stał się ikoną nowozelandzkiego malarstwa. Podobnie jak wcześniejsza „Mangaweka”, ukazuje fascynację White codziennym życiem oraz prostotą otaczającego świata. Jej prace z tego okresu współtworzyły współczesny wizerunek Nowej Zelandii w sztuce.

Przełomowym momentem okazał się rok 1982, kiedy Robin White wraz z rodziną wyjechała do Kiribati. Pobyt na odległych wyspach Pacyfiku odmienił zarówno jej życie, jak i sztukę. Zaczęła wykorzystywać drzeworyt oraz materiały dostępne na miejscu, a centrum zainteresowania stały się mieszkańcy wysp, ich tradycje, duchowość i wspólnota. Z czasem artystka coraz częściej tworzyła dzieła zespołowe z twórcami z Kiribati, Tonga i Fidżi, łącząc malarstwo z tradycyjnymi technikami tkanin tapa i masi.

Po wyjeździe do Kiribati w 1982 roku Robin White stopniowo odeszła od malowania wyłącznie nowozelandzkich pejzaży i scen z codziennego życia. Coraz bardziej interesowali ją ludzie, ich tradycje, pamięć oraz więzi rodzinne i wspólnotowe. W jej dziełach pojawiły się motywy zaczerpnięte z kultury wysp Pacyfiku, ale zawsze ukazywane z wielkim szacunkiem dla miejscowych społeczności.

Charakterystyczną cechą twórczości Robin White jest nieustanna ewolucja. Nigdy nie ograniczyła się do jednego stylu czy jednej techniki. Od realistycznych pejzaży przeszła do grafik, monumentalnych kompozycji na tkaninach i projektów realizowanych wspólnie z artystami z całego regionu Pacyfiku. Sama podkreśla, że dzieło sztuki żyje dzięki ludziom, którzy z nim obcują i współtworzą jego historię.

Jej dorobek był prezentowany na najważniejszych międzynarodowych wystawach, między innymi podczas Biennale w Sydney, Asia Pacific Triennial w Brisbane, w Mori Art Museum w Tokio oraz w Art Gallery of New South Wales. Ukoronowaniem ponad półwiecza pracy była wielka retrospektywa „Robin White: Something Is Happening Here”, przygotowana w 2022 roku przez Muzeum Narodowe Nowej Zelandii Te Papa Tongarewa, obejmująca ponad pięćdziesiąt dzieł z całej kariery artystki.

Za wybitny wkład w rozwój sztuki Robin White została odznaczona tytułem Dame Companion of the New Zealand Order of Merit, a w 2022 roku uznano ją za jedną z ikon kultury Nowej Zelandii.

Twórczość Robin White pokazuje, że wielka sztuka nie musi opowiadać o wydarzeniach niezwykłych. Artystka potrafiła dostrzec piękno w zwyczajnym krajobrazie, codziennym życiu i relacjach między ludźmi. Jej obrazy są jednocześnie dokumentem epoki, zapisem kultury Nowej Zelandii i Pacyfiku oraz uniwersalną opowieścią o człowieku i jego związku z miejscem, w którym żyje. Dlatego Robin White pozostaje jedną z najważniejszych i najbardziej cenionych malarek w historii sztuki Nowej Zelandii.

Nie sposób mówić o twórczości Robin White bez wspomnienia o jej życiu rodzinnym i wierze. Artystka wychowała się w rodzinie wyznającej religię Baháʼí, a wartości tej wspólnoty – szacunek dla drugiego człowieka, jedność ludzi różnych kultur oraz służba lokalnym społecznościom – stały się jednym z fundamentów jej sztuki. Sama również pozostała wierna tej religii przez całe życie. To właśnie przekonania religijne sprawiły, że w 1982 roku wraz z mężem i dziećmi wyjechała do Kiribati, gdzie przez wiele lat angażowała się w działalność społeczności bahaickiej.

Podróże po sąsiednich wyspach to jeden z najciekawszych aspektów jej twórczości. Można śmiało stwierdzić, że wpływ Maorysów oraz narodów Pacyfiku nie polegał na prostym przejęciu motywów dekoracyjnych, lecz na głębokiej zmianie sposobu myślenia o sztuce.

Szczególnie silny był wpływ sztuki Maorysów. White zaczęła pracować z tradycyjnymi materiałami, takimi jak tapa (ngatu) i masi – dekorowane tkaniny wytwarzane z kory drzew. Najważniejszą zmianą było jednak odejście od indywidualizmu. W kulturach Pacyfiku dzieło sztuki często powstaje wspólnie, jako efekt pracy wielu osób. Robin White przyjęła tę filozofię, tworząc monumentalne realizacje wraz z artystkami, między innymi Ruhą Fifitą oraz Tamari Cabeikanaceą.

Wpływ kultury maoryskiej widoczny jest również w jej podejściu do miejsca i pamięci. Dla Maorysów krajobraz nie jest jedynie widokiem – jest nośnikiem historii przodków, duchowości i tożsamości. Podobnie w późnych pracach Robin White pejzaż przestaje być tylko przedstawieniem natury, a staje się opowieścią o ludziach i ich więzi z ziemią.

W rezultacie jej późna twórczość nabrała bardziej uniwersalnego charakteru. Z malarki Nowej Zelandii stała się artystką całego regionu Pacyfiku. Jej obrazy i wielkoformatowe kompozycje nie opowiadają już wyłącznie o jednym kraju, lecz o spotkaniu kultur, wzajemnym szacunku oraz budowaniu wspólnoty ponad granicami. To właśnie dlatego Robin White jest dziś postrzegana nie tylko jako wybitna nowozelandzka malarka, ale także jako jedna z najważniejszych artystycznych ambasadorek kultury Pacyfiku.

Równie istotną rolę odgrywała rodzina. Robin White łączyła życie artystyczne z wychowaniem dzieci, a kolejne etapy życia rodzinnego wyznaczały również kolejne etapy jej twórczości – od pejzaży Nowej Zelandii, przez drzeworyty z Kiribati, po monumentalne realizacje wykonywane wspólnie z artystami i rzemieślnikami z całego Pacyfiku. Dzięki temu jej dorobek jest nie tylko historią malarki, ale także opowieścią o rodzinie, wierze i odpowiedzialności za wspólnotę.