Centralne obchody 100-lecia działalności organizacji tatarskich w Polsce

W sobotę 18 października 2025 roku, w sali reprezentacyjnej Podlaskiego Urzędu Wojewódzkiego w Białymstoku, odbyła się oficjalna część obchodów 100-lecia działalności organizacji tatarskich w Polsce. Związek Tatarów Rzeczypospolitej Polskiej (ZTRP) jest organizacją skupiającą obywateli polskich pochodzenia tatarskiego. Ich przodkowie osiedlili się na naszych ziemiach przed setkami lat i stawali orężnie w każdej potrzebie swojej ojczyzny, wybranej z własnej, nieprzymuszonej woli.

Oficjalnego powitania gości dokonał prezes Związku Tatarów Rzeczypospolitej Polskiej – Jan Adamowicz. Wśród uczestników znaleźli się przedstawiciele społeczności tatarskiej – działacze ZTRP, członkowie i sympatycy mniejszości tatarskiej oraz przedstawiciele władz państwowych i samorządowych – m.in. wicemarszałek Senatu RP – Maciej Żywno, wojewoda podlaski – Jacek Brzozowski, radni wojewódzcy oraz pełnomocnik ds. mniejszości narodowych i etnicznych, dr Artur Konopacki, który otrzymał Srebrny Krzyż Zasługi za aktywność na rzecz mniejszości tatarskiej.

Wojewoda wręczył również pamiątkowe grawertony z okazji jubileuszu (a wśród wyróżnionych był prezes Związku Tatarów Rzeczypospolitej Polskiej Jan Adamowicz).

Wojewoda, witając przybyłych, powiedział m.in.: Cieszę się, że to stulecie możemy świętować tu – w stolicy województwa podlaskiego – razem. 100 lat organizacji tatarskich to niewielki wycinek długiej historii Tatarów w Polsce. To co najmniej 600 lat, od bitwy pod Grunwaldem. Polscy Tatarzy brali udział we wszystkich najważniejszych momentach w dziejach naszego kraju. Zawsze byliście Państwo w służbie naszej Ojczyźnie). Uroczystość ta była także momentem refleksji nad rolą tatarskiej mniejszości w Polsce. Także w liście od marszałka województwa podlaskiego zaznaczono, że Tatarzy wpisani są w historię regionu Podlasia …w Bohonikach, Kruszynianach i wielu innych miejscach (…) kultura tatarska żyje na co dzień.

Jednym z centralnych momentów jubileuszu było wręczanie odznaczeń i wyróżnień. I tak otrzymali je: prezes ZTRP Jan Adamowicz, z rąk wicemarszałka Senatu RP – Medalu Senatu RP za szczególne zasługi dla kultury i życia społecznego; dr Artur Konopacki, pełnomocnik wojewody ds. mniejszości narodowych i etnicznych, został uhonorowany Srebrnym Krzyżem Zasługi za działania na rzecz tożsamości kulturowej tatarskiej mniejszości, a działacze Związku i osoby zasłużone dla społeczności tatarskiej otrzymali pamiątkowe grawertony.

W późniejszym panelu poświęconemu historii Związku udział brali: prof. Selim Chazbijewicz, dr Aleksander Miśkiewicz i prowadzący go dr Artur Konopacki.

* * *

Związek zabiega o zachowanie świadomości etnicznej polskich Tatarów, dąży do integracji ludności pochodzenia tatarskiego oraz stara się kultywować i propagować tradycje tatarskie, będące także elementem kultury polskiej. Związek założony został w roku 1992 z inicjatywy publicysty Macieja Musy Konopackiego, działacza społecznego Stefana Mustafy Mucharskiego oraz poety i publicysty prof. Selima Chazbijewicza. Związek nawiązuje do tradycji działającego w okresie międzywojennym Związku Kulturalno-Oświatowego Tatarów RP. Celem Związku Tatarów Rzeczypospolitej Polskiej jest odrodzenie ideologii etnicznej Tatarów.

Związek składa się dziś z 4 autonomicznych oddziałów i na czele Związku Tatarów Rzeczypospolitej Polskiej stoi Rada Centralna. W latach 1993–2003 wydawany był „Rocznik Tatarów Polskich” – czasopismo naukowe, kulturalne i społeczne dotyczące historii, współczesności i kultury Tatarów w Polsce i w Europie Wschodniej. Oprócz tego, nakładem „Biblioteki Rocznika Tatarów Polskich”, ukazały się – formalnie jako suplementy do niego – pozycje książkowe (w sumie około 20 tytułów).

Związek organizuje naukowe i popularne konferencje, zjazdy, spotkania będące substytutem dawnych codziennych relacji wzajemnych rozproszonej dziś grupy. Nawiązywane są kontakty z odrodzonymi organizacjami tatarskimi na Litwie i Białorusi. Związek kultywuje tradycje 13 Pułku Ułanów Wileńskich, co zostało potwierdzone aktem w sierpniu 2005 roku na XVI Zjeździe Kawalerzystów II RP w Grudziądzu przez Zarząd Zrzeszenia Kół Pułkowych Kawalerii z Londynu. Na XIX Zjeździe Kawalerzystów II RP w 2007 roku zostało nadane również prawo do wskrzeszania i kultywowania tradycji 1 Szwadronu Tatarskiego wchodzącego w skład 13 Pułku Ułanów Wileńskich, przez Radę Centralną Związku Tatarów Rzeczypospolitej. Uczestnicy mieli też okazję wysłuchać referatów dotyczących historii tatarskiej mniejszości, jej działalności społecznej i kulturowej w Polsce.

* * *

Następnie, w trakcie przerwy kawowej, serwowano tatarskie smakołyki, przygotowane przez tatarską restaurację HALVA. Można też było zapoznać się z historia Związku w holu recepcyjnym na specjalnie przygotowanej wystawie.

Obchody 100-lecia uświetnił występ Tatarskiego Zespołu Taneczno-Wokalnego „Buńczuk” prowadzonego przez Fundację Tatarskie Towarzystwo Kulturalne, który zaprezentował tradycyjną muzykę i tańce tatarskie, wprowadzając uczestników w klimat kultury tatarskiej.

A wieczorem, w setną rocznicę powstania Związku, we wspomnianej już tatarskiej restauracji, uroczystą kolacją świętowano 100-lecie ZTRP .

* * *

Następnego dnia (w niedzielę 19 października) uczestnicy obchodów pojechali autokarem do Bohonik i Kruszynian, gdzie zwiedzano miejscowe tatarskie meczety oraz mizary (cmentarze tatarskie), będące miejscami kultu i pamięci, gdzie składano hołd osobom zasłużonym dla społeczności tatarskiej.

* * *

Uroczystość została zorganizowana przez Związek Tatarów Rzeczypospolitej Polskiej (ZTRP) pod honorowym patronatem wojewody i marszałka województwa, a także patronatem medialnym PR Białystok i TVP3 Białystok, przy finansowym wsparciu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji.

Leszek Wątróbski